De strijd om de gezondheid van rijpende druiven barst nu los

De belangrijkste periode in de wijngaard begint. In de komende 4 tot 5 weken rijpen de druiven. Een mooi moment om een tussenbalans op te maken. Gaat 2025 straks de boeken in als een goed of een slecht wijnjaar? De trossen hangen er mooi bij, maar Bruno Suter van Wijndomein De Boe op Walcheren rekent zich nog niet rijk. “Boven de 30°C doet een wijnstok niets meer. Het moet niet te warm zijn. Voor de meeste dagen ziet het weer er de komende weken goed uit.” Toch is hij voorzichtig. “Als het gaat regenen, moeten we alsnog eerder oogsten. Er kan in 4 tot 5 weken nog veel misgaan.”

Arjan Stam van wijngaard Keulenhof is gematigd positief. “Het ene druivenras ontwikkelt zich dit seizoen beter dan anders, maar voor andere rassen is het weer een heel gemiddeld jaar.” Hij maakt de vergelijking met 2023. Tijdens de bloeiperiode waren de weersomstandigheden toen ideaal. De vruchtzetting leverde grote en volle trossen op. “Nee, we kunnen 2025 niet vergelijken met 2023. Dat was een topjaar. Het volume zal nu kleiner zijn.” Maar dat het stukken beter zal zijn dan vorig jaar is zeker.

Temperatuur in de nacht

Het komt er nu op aan. Augustus en september moeten niet te fris en te nat zijn. De laatste 6 tot 8 weken van het groeiseizoen bepalen de kwaliteit van de wijn. “Tijdens de rijpingsfase gaan de druiven groeien door het opnemen van water en slaan ze suikers op”, vertelt Adam Dijkstra van Colonjes in Groesbeek. Het zuurgehalte moet omlaag. De druiven moeten zoeter worden. “De nachttemperaturen in de laatste weken bepalen hoeveel het zuurgehalte daalt”, weet Simon Crone van domein Tussen Rug en Rijn. “Nachttemperaturen van 12 of 13 graden zijn dan ideaal.”

Extreme hitte

Uitgerekend op het moment dat de druiven midden in deze cruciale fase van het rijpingsproces zitten, dreigen er aanvallen van agressieve indringers. Niet altijd kan een wijnboer zich daartegen wapenen. Dan moet hij lijdzaam toekijken hoe zijn druiven het onderspit delven. Fingers crossed! Extreme hitte doet de druiven geen goed. “Het zijn per slot van rekening geen cactussen”, zei Jules Nijs van De Wijngaardsberg ooit. Aan de andere kant is een milde en mooie nazomer ook geen garantie op succes. Het luistert nauw in de wijngaard.

Vraatschade door spreeuwen

De wijnboeren moeten de komende weken afrekenen bijvoorbeeld afrekenen met vogels. Vooral spreeuwen kunnen voor enorme vraatschade zorgen. Ook merels en eksters zijn verzot op druiven. En dan zijn er ook nog allerlei nare insecten, zoals de suzuki-vlieg en de wesp. Als de druiven wat meer kleur op de wangen krijgen, komen er vogels op af. Wat kan een wijnboer daaraan doen? Bij Bruno Suter liggen er blauwe netten klaar om de druivenstokken in te pakken. De felle en onnatuurlijke kleur schrikt spreeuwen af. Merels hebben er lak aan.

Kwetsbaar voor schimmels

Spreeuwen zien geen netten, maar een blauwe waas. Het lekker fruit zit daarachter verstopt. Ze zien er niets meer van. Niet elke wijnboer is enthousiast over het gebruik van vogelnetten, omdat ze voor een hogere luchtvochtigheid in de druivenzône zorgen. De strak gespannen netten drukken bladeren en trossen tegen elkaar aan. Daardoor blijven ze na een regenbui te lang nat. Dat maakt ze kwetsbaar voor schimmels. Daarom ontbladeren wijnboeren de stokken eerst. Er zijn voor een goed resultaat ongeveer 6 bladeren nodig op 1 druiventros.

Duizenden vogels

Met de netten over de stokken kan het rijpingsproces wel gewoon doorgaan. De netten houden zon en wind niet tegen. Wijnboeren die minder enthousiast zijn over het gebruik van vogelnetten laten ze helemaal achterwege of hangen ze pas later op. Er zijn wijngaarden waar zelfs het inpakken van de rijen met netten geen soelaas biedt, zoals de wijngaard van Op Joarum in Kubaard. “Omdat we in een vogeltrekgebied zitten, hebben zijbespanningsnetten niet zoveel zin”, vertelt Simon Somers. Er landen duizenden vogels op de netten en die pikken de verrukkelijke bessen er zo tussenuit.

Vogels zijn niet gek

“Daarom verpakken we de hele wijngaard onder een groot net.” Wijnboeren die netten verfoeien hebben nog een paar andere manieren om vogels uit de wijngaard te houden. Alternatieve manieren zijn het ophangen van bewegende ballonnen, het laten horen van mensen- of roofvogelgeluiden, het ophangen van rondvliegende nep-roofvogels en het gebruik van geluidskanonnen. Er zijn zelfs wijnboeren die al deze methodes combineren en met regelmaat afwisselen, omdat vogels ook niet gek zijn. Na een paar dagen hebben ze het trucje door en is het schrikeffect weg.

Gulzige wespen

Spreeuwen reageren heel schuw op beweging en geluid, vooral als het ‘nieuw’ is. Merels zijn veel minder bang uitgevallen. Die laten zich niet makkelijk wegjagen. Andere agressieve indringers zijn de wespen. “In 2020 hadden we veel wespen”, vertelt Ron Langeveld van Wijngaard Dassemus in Chaam. “Die hebben toen zo’n 3000 kilo aan druiven weggegeten.” Het is zaak dat wijnboeren wespennesten in hun wijngaard opsporen en weghalen. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. “De wespen zitten vaak in een boom, in de grond of in een slootje. En daar komt nog bij dat ze wel 2 kilometer van hun nest vandaan vliegen.”

Vrouwtje met zaag

Bij een wespenplaag zit er in het slechtste geval niets anders op dan de oogst een paar weken te vervroegen. En dan is er ook nog een agressieve immigrant die de druiven teistert. Dat is de Drosophila suzukii, een Japanse fruitvlieg. In tegenstelling tot z’n inheemse soortgenoot opent hij niet alleen de aanval op rottend fruit, maar neemt hij ook gave druiven te grazen. Tenminste, dat doet z’n vrouwtje. Zij beschikt over een soort zaagje, waarmee zij zich dwars door de schil boort. In de druif legt ze haar eitjes. Na een paar dagen beginnen de larven van binnenuit de druif aan te vreten. Dat maakt ze een prooi voor schimmels.

Penetrante zure geur

Daar komt bij dat mevrouw Suzuki de druiven infecteert met de azijnbacterie. Die veroorzaakt zuurrot. Als je in een wijngaard komt waar zij tekeer is gegaan, ruik je meteen een penetrante zure geur. De bestrijding van de suzuki-vlieg is lastig. Wijnboer Sander Kroeze van De Nieuwe Fontein in Culemborg pakte z’n druiventrossen eerder in met fruithoezen. “Op mijn bedrijf is dat nog te doen. Ik heb een wijngaard van 0,5 hectare. Dat betekent dat ik 6000 tot 7000 druiventrossen moest beschermen. Daar zijn we 4 dagen mee bezig geweest. Op grote bedrijven is dat niet te doen.” In 2023 veroorzaakte de plaaggeest veel schade.

Uitmuntende oogst?

De suzukivlieg houdt niet van warmte. Boven de 30°C legt hij het loodje. Hij doet het juist goed bij een temperatuur van 20°C of meer en een hoge luchtvochtigheid. De tropische dagen in juni en augustus waren geen feestje voor de suzuki-vlieg. Hoe pakt dat de komende weken uit voor de wijnboeren? Bruno Suter heeft gelijk: “Er kan in 4 of 5 weken nog veel misgaan.” Het omgekeerde is óók waar. Het weer kan de komende weken ook zorgen voor een uitmuntende oogst. Er is nog niet zo heel veel van te zeggen. Het wordt beter dan in 2024, maar werken met en in de natuur is een avontuur. Elke dag weer.